جمهوریت و جایگاه مشارکت سیاسی مردم در انقلاب اسلامی

  • دوشنبه, 22 بهمن 1397 15:00
  • بازدید 264 بار

توشه‌های چهل‌ساله انقلاب اسلامی ایران 

یکی از ویژگی‌های اساسی دهه 1340، این است که هم شاه به این نتیجه رسید که باید به سمت اقتدار و حکومت فردی حرکت کند و هم امام‌خمینی(ره) زمینه آغاز انقلابی بنیادین را فراهم یافت. از این رو دهه 1340 سرآغاز تضادها و چالش‌ها بود. به نوشته مارگارت لاینگ، «شاه از آغاز دهه 1340، حکومت بر اساس شاه را شیوه اجرای امور کشور قرار داد.1» هرچند زمینه‌های اصلی این رویکرد از زمان براندازی دولت دکتر مصدق فراهم شده بود، عملی ‌شدن این تز، در این دوره آغاز گردید. اشرف پهلوی در خاطرات خود تحت عنوان «من و برادرم»، درباره رویکرد یاد شده چنین نوشته است: «سال‌های پس از مصدق، برای برادرم و من، دوران تحول به شمار می‌رود. این بحران به شاه آموخت که زمان آن فرا رسیده است که پادشاه قویا رهبری مملکت را به دست بگیرد و نه مردم؛ چه، ایران هنوز از بلوغ و تجربه سیاسی کافی برای تقلید از نظام‌های دموکراسی غربی و یا پارلمانتاریسم انگلیسی بهره‌مند نشده بود و نمی‌توانست تحت این نظام‌ها با کارایی عمل کند... درواقع به نظر او منافع درازمدت ایران ایجاب می‌کرد که وی قاطعانه حکومت را به دست بگیرد... [و به‌ این ترتیب] حکومت ایران هر روز بیشتر به حکومت شاه تبدیل می‌شد و اوضاع تا سال‌های آخر رژیم نیز به‌ همین ترتیب ادامه یافت2».  تا اینکه مردم ایران به رهبری حضرت امام خمینی (ره)، تعیین سرنوشت مردم را به خود مردم سپردند و با استبداد و خودکامگی مبارزه نمودند.

روش و شیوه امام خمینی(ره) در زمامداری و حکومت که برگرفته از سنت پیامبر(ص) و حکومت علوی بود، بر اساس احترام به مردم به عنوان حامیان اصلی نظام حکومتی، پی ریزی شد و ایشان از همان آغاز پیروزی و حتی پیش از آن و مناسبت های گوناگون بر مراجعه به آراء عمومی و برگزاری انتخابات، تأکید کرد. امام (ره) در باب قدرت و نقش مردم می گوید: «اگر مردم پشتیبان یک حکومتی باشند، این حکومت سقوط ندارد. کاری نکنید که مردم از شما بترسند کاری بکنید که مردم با شما صحبت کنند.3»
با توجه به آنچه بیان شد حق تعیین سرنوشت؛ به مثابه حقی الهی در آرای امام خمینی مشهود است و اکنون نیز پس از چهار دهه عزتمندانه ار عمر انقلاب همچنان تعیین سرونوشت مردم به دست خودشان است.

مشارکت سیاسی در قانون
در قوانین اساسی همه دولتها به نحوی تلاش شده است که جایگاه حضور مردم در عرصه های سیاسی اجتماعی به نوعی طرح و از کمترین حضور تا فعالترین آن مورد توجه قرار گیرد. در ایران نیز که نخستین قانون اساسی در سال 1285 شمسی در جریان انقلاب مشروطه نوشته شد، بر اساس حضور مردم و جهت برپایی پارلمان و محدود کردن قدرت سلطنت بود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز که در سال 1358 به تأیید اکثریت قاطع مردم ایران (2/98 درصد) رسید و در سال 1368 مورد بازنگری قرار گرفت، حقوق ملت را در یک فصل کامل با اصول مختلف و همچنین در ذیل اصلهای دیگر متذکر شده است و مکانیزمهای مشارکت مردم در حکومت و نقش آفرینی آنها در سیاست را مورد توجه قرار داده است.
فصل سوم قانون اساسی در قالب 24 اصل، به بیان حقوق ملت پرداخته است که از جمله آنها، مصون بودن حیثیت، جان، مال، حقوق و مسکن اشخاص (اصل 22)، ممنوع بودن تفتیش عقاید (اصل 23)، تضمین آزادی مطبوعات (اصل 24)، عدم سانسور و ممنوع بودن استراق سمع و تجسس (اصل 25) و آزادی انتخاب شغل، ترتیب دادن راهپیمایی و اجتماعات است. این اصول، برخی به صورت ذاتی، نحوه و نوع مشارکت سیاسی را بیان می کنند و برخی نیز زمینه و امکان لازم را به مردم، جهت وارد شدن در عرصه های سیاسی می دهند.
در ارتباط با میزان مشارکت سیاسی و اهمیت این موضوع، آمار نشان از آن دارند که ایرانیان عموماً اهنیت این موضوع را در نموده و همچنین میزان مشارکت آنان در عمل نیز از سطح قابل قبولی برخوردار است. در ادامه گزارشی از وضعیت مشارکت سیاسی مردم ایران ارائه می شود.
میزان مشارکت سیاسی
میزان مشارکت سیاسی مردم در تصمیم‌گیری‌ها، در نظر خود مردم از اهمیت بالایی برخوردار است، چنان‌که در سال 82 دومین مسئله از مسایل مهم سیاسی را همین موضوع عنوان کره‌اند.4
به چند مسئله در کشور اشاره می‌کنم، به نظر شما کدام یک از آنها بیشترین اهمیت را دارند؟


پیگیری اخبار سیاسی کشور
همچنین با مقایسه میزان پیگیری اخبار سیاسی کشور از سال 82 تا 95 نتایج زیر به دست می‌آید:


چنان‌که از نتایج دو پیمایش روشن می‌شود، میزان پیگیری اخبار سیاسی کشور از سال 82 تا سال 95 بیشتر شده است.

پنداشت عمومی از ارزشمندی نظر مردم
پنداشت عمومی مردم از ارزشمندی نظراتشان برای حاکمیت از سویی بر مشارکت سیاسی و اجتماعی آنها اثرگذار است و از سویی دیگر خود مستقیماً می‌تواند بر میزان امیدواری مردم به آینده اثر مستقیم داشته باشد. مقایسه موج دوم و سوم پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان در این باره نشان می‌دهد که مردم به ارزشمندی نظر خود برای حاکمیت امیدوارتر و خوش‌بین‌تر شده‌اند. نتایج این پیمایش‌ها به این شرح است:6



در پژوهش مؤسسه مطالعات ملی، درباره میزان مشارکت مردم مراکز استان‌ها از آنها درباره میزان مشارکت دربرخی فعالیت‌های سیاسی عمومی پرسیده شده است که نتایج آن به ابن شرح است:7
 
 

منابع:
1-  مارگارت لاینگ، مصاحبه با شاه، ترجمه اردشیر روشنگر، چاپ دوم، تهران، البرز، 1371، ص 255.
2-  شرف پهلوی، من و برادرم (خاطرات)، چاپ دوم، تهران، نشر علمی، 1376، ص 267
3-  صحیفه نور،ج 19،ص 36
4- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج دوم)، دفتر انتشارات ملی، تهران، 1382، ص  175.
5- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج دوم)، دفتر انتشارات ملی، تهران، 1382، ص 171 و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج سوم)، دفتر انتشارات ملی، تهران، 1395، ص 295.
6- همان، ص 327.
7- مؤسسه مطالعات ملی، هویت جمعی ایرانیان، تهران، انتشارات تمدن اسلامی، 1395، ص 138.

مرضیه مردانی، پژوهشگر علوم اجتماعی  

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

نظر دادن

پیام هفته

تشکل های سیاسی مطمئن و اصولی
پیام هفتهقرآن : لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ (سوره مجادله، آیه 22)ترجمه: قومى را نيابى كه به خدا و روز بازپسين ايمان داشته باشند [و] كسانى را كه با خدا و رسولش مخالفت كرده‏اند هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيره آنان باشند دوست بدارند در دل اينهاست كه [خدا] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود تاييد كرده استحدیث: من فارق جماعة المسلمين فقد خل...

ادامه مطلب

موسسه صراط مبین

نشانی : ایران - قم
صندوق پستی: 1516-37195
تلفن: 5-32906404 25 98+

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید